Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που η επιμονή στη σύγκρουση παύει να είναι ένδειξη αντοχής και μετατρέπεται σε συλλογική τύφλωση. Το Ουκρανικό έχει φτάσει σε αυτό ακριβώς το σημείο. Όχι γιατί «δικαιώνεται» ο ισχυρός, αλλά γιατί η πραγματικότητα στο έδαφος, όσο σκληρή κι αν είναι, δεν ακυρώνεται με ευχές, συνθήματα ή γεωπολιτικές φαντασιώσεις.
Ο πόλεμος διανύει πλέον το τέταρτο έτος του. Εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί, κατεστραμμένες πόλεις, εκατομμύρια εκτοπισμένοι, μια ολόκληρη γενιά σημαδεμένη από το τραύμα. Κι όμως, η συζήτηση στην Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται συχνά σε έναν παράλληλο κόσμο: περισσότεροι εξοπλισμοί, περισσότερες κυρώσεις, περισσότερη «αντοχή». Λιγότερη, όμως, πολιτική ειλικρίνεια.
Η αλήθεια είναι απλή και αμείλικτη: μέχρι το καλοκαίρι, οι ρωσικές δυνάμεις θα έχουν ολοκληρώσει τον έλεγχο ολόκληρου του Ντομπάς. Δεν πρόκειται για πρόβλεψη εντυπωσιασμού, αλλά για στρατιωτική εκτίμηση που βασίζεται στη δυναμική των επιχειρήσεων, στην υπεροχή σε πυρομαχικά, ανθρώπινο δυναμικό και βιομηχανική παραγωγή. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν αυτό θα συμβεί. Το ερώτημα είναι: πόσες ακόμη ζωές θα χαθούν μέχρι να το παραδεχτούμε;
Κάθε επιπλέον μήνας πολέμου δεν «βελτιώνει τη διαπραγματευτική θέση» της Ουκρανίας. Τη φθείρει. Αποδυναμώνει την κοινωνία της, εξαντλεί το ανθρώπινο δυναμικό της, βαθαίνει την εξάρτησή της από εξωτερικούς παίκτες. Και ταυτόχρονα, απομακρύνει την Ευρώπη από τον ίδιο της τον εαυτό: από την ιδέα της ειρήνης ως πολιτικού στόχου και όχι ως ρητορικού στολιδιού.
Η Ευρώπη δεν χτίστηκε πάνω στη λογική της διαρκούς σύγκρουσης. Χτίστηκε πάνω στην υπέρβαση των πολέμων. Από τα ερείπια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου γεννήθηκε ένα πολιτικό σχέδιο που βασίστηκε στη συνεργασία, στην οικονομική διασύνδεση, στην αλληλεξάρτηση ως εγγύηση ειρήνης. Σήμερα, αυτό το κεκτημένο μοιάζει να ξεχνιέται επικίνδυνα εύκολα.
Η επιστροφή σε συνθήκες ειρήνης δεν είναι ήττα. Είναι προϋπόθεση επιβίωσης. Η οικονομία –όσο κυνικό κι αν ακούγεται– υπήρξε πάντοτε ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός επούλωσης. Όχι τα όπλα. Η ανοικοδόμηση, το εμπόριο, οι επενδύσεις, η αποκατάσταση των ροών ενέργειας και πρώτων υλών μπορούν να λειτουργήσουν υπέρ όλων των λαών της ηπείρου. Αντίθετα, η παρατεταμένη σύγκρουση παράγει μόνο φτώχεια, ανασφάλεια και πολιτική ριζοσπαστικοποίηση.
Ας είμαστε ειλικρινείς και σε κάτι ακόμη: οι λαοί δεν αποφάσισαν αυτόν τον πόλεμο. Τον πληρώνουν. Τον πληρώνουν οι Ουκρανοί στρατιώτες στα χαρακώματα, οι Ρώσοι στρατεύσιμοι που στέλνονται στο μέτωπο, οι Ευρωπαίοι πολίτες που βλέπουν το κόστος ζωής να εκτοξεύεται, τις κοινωνικές ανισότητες να βαθαίνουν και τη δημόσια συζήτηση να στρατιωτικοποιείται. Κανένας λαός δεν κερδίζει από τη συνέχιση του πολέμου. Κανένας.
Η ανάγκη για συμφωνία στο Ουκρανικό δεν σημαίνει αποδοχή όλων των ρωσικών θέσεων. Σημαίνει, όμως, αποδοχή των πραγματικοτήτων επί του εδάφους ως αφετηρία διαπραγμάτευσης. Όπως έγινε σε όλες τις μεγάλες συγκρούσεις της Ιστορίας. Καμία ειρήνη δεν υπογράφηκε σε συνθήκες απόλυτης δικαιοσύνης. Υπογράφηκε σε συνθήκες αναγκαιότητας.
Η Ευρώπη οφείλει να ανακτήσει πολιτικό θάρρος. Να μιλήσει ανοιχτά για κατάπαυση πυρός, για διαπραγματεύσεις, για εγγυήσεις ασφάλειας που δεν θα στηρίζονται μόνο στη στρατιωτική αποτροπή. Να επενδύσει ξανά στη διπλωματία, όχι ως αδυναμία αλλά ως εργαλείο ισχύος.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, αυτό που θα μετρήσει δεν είναι ποιος «άντεξε περισσότερο», αλλά ποιος σταμάτησε πρώτος την αιμορραγία. Η Ιστορία δεν θα ρωτήσει πόσα όπλα στάλθηκαν, αλλά πόσες ζωές σώθηκαν.
Η λύση έπρεπε να είχε έρθει χθες. Κάθε μέρα που περνά χωρίς αυτήν, είναι μια μέρα χαμένη – για την Ουκρανία, για τη Ρωσία, για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και κυρίως, για τους ανθρώπους.
Ω.
