Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι στην Ευρώπη εκφράζουν ανησυχία για τη δύναμη που έχουν αποκτήσει οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί. Εταιρείες όπως η Google, η Amazon, η Facebook (Meta), η Apple και η Microsoft δεν είναι απλώς επιχειρήσεις. Ελέγχουν πλατφόρμες, δεδομένα, υποδομές και τεχνολογίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Κάθε φορά που κάνουμε μια αναζήτηση, στέλνουμε ένα μήνυμα, πατάμε «μου αρέσει» ή ψωνίζουμε online, αφήνουμε πίσω μας ψηφιακά ίχνη. Αυτά τα δεδομένα συλλέγονται, αναλύονται και αξιοποιούνται. Για πολλούς ειδικούς, αυτή η τεράστια συγκέντρωση πληροφοριών δημιουργεί μια νέα μορφή εξάρτησης: η Ευρώπη χρησιμοποιεί αμερικανικές πλατφόρμες σχεδόν σε κάθε πτυχή της ψηφιακής ζωής.
Η εξάρτηση που βαθαίνει
Η εξάρτηση αυτή δεν είναι μόνο τεχνολογική. Πολλοί ευρωπαϊκοί οργανισμοί, δημόσιες υπηρεσίες, πανεπιστήμια, ακόμα και κυβερνητικές δομές, βασίζονται σε αμερικανικά λογισμικά, υπολογιστικά νέφη (cloud) και συστήματα αποθήκευσης δεδομένων. Αυτό σημαίνει ότι κρίσιμες λειτουργίες μεταφέρονται σε πλατφόρμες που δεν ελέγχονται από την Ευρώπη. Με τον χρόνο, η τεχνολογική εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί και σε οικονομική, καθώς τεράστια ποσά κατευθύνονται σε ξένες εταιρείες. Και σε ένα ακόμη βαθύτερο επίπεδο, μπορεί να αποκτήσει πολιτικές διαστάσεις: όταν η ψηφιακή υποδομή μιας ηπείρου βρίσκεται στα χέρια πολυεθνικών με παγκόσμια ισχύ, δημιουργούνται νέα δεδομένα επιρροής στη λήψη αποφάσεων.
Η συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να θέσουν κανόνες, ειδικά στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης (AI). Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν ότι οι μεγάλες εταιρείες θα λειτουργούν με διαφάνεια και σεβασμό στα δικαιώματα των πολιτών.
Ωστόσο, υπάρχει ο φόβος ότι οι ίδιες οι εταιρείες διαθέτουν τόσο μεγάλη επιρροή ώστε μπορούν να επηρεάζουν τους κανονισμούς προς όφελός τους. Αν αυτό συμβεί, λένε οι επικριτές, η μαζική επεξεργασία προσωπικών δεδομένων θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο και η Ευρώπη θα εξαρτάται ολοένα και πιο πολύ από ξένες τεχνολογικές λύσεις.
Παρακολούθηση και δεδομένα
Ένα απλό παράδειγμα είναι τα λεγόμενα «pixel παρακολούθησης» που χρησιμοποιούν εταιρείες όπως η Meta. Πρόκειται για μικρά εργαλεία που καταγράφουν τη συμπεριφορά μας σε ιστοσελίδες και εφαρμογές, ώστε να δημιουργούνται προφίλ χρηστών για διαφημιστικούς ή άλλους σκοπούς.
Την ίδια στιγμή, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει ανησυχίες για τη χρήση λογισμικών μαζικής ανάλυσης δεδομένων από κρατικές υπηρεσίες στην Ευρώπη, τα οποία αναπτύσσονται από αμερικανικές εταιρείες. Με αυτά τα εργαλεία μπορούν να συνδυάζονται πληροφορίες από διαφορετικές πηγές, από τηλεφωνικές επικοινωνίες μέχρι δραστηριότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το μεγάλο ερώτημα
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η ιδιωτικότητα. Είναι και η κυριαρχία. Η Ευρώπη, αντί να αναπτύξει ισχυρές δικές της πλατφόρμες και τεχνολογίες, βασίζεται εδώ και χρόνια σε αμερικανικές λύσεις. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος της ψηφιακής της υποδομής δεν βρίσκεται στα δικά της χέρια.
Και εδώ γεννιέται το κρίσιμο ερώτημα:
Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι δύναμη, ποιος τελικά κρατά τα κλειδιά;
Η συζήτηση για τα προσωπικά δεδομένα και την τεχνητή νοημοσύνη δεν αφορά μόνο τους ειδικούς. Αφορά όλους μας, γιατί όλοι ζούμε πλέον μέσα στην ψηφιακή πραγματικότητα που κάποιοι άλλοι σχεδιάζουν και ελέγχουν.
Ω
